آیا تورم و درد جلوی گوش همیشه نشانه یک مشکل ساده است یا میتواند از التهاب غده پاروتید خبر دهد؟ التهاب غده پاروتید یکی از بیماریهای شایع غدد بزاقی است که ممکن است به دلیل عفونت، انسداد مجرای بزاقی یا برخی بیماریهای زمینهای ایجاد شود. این مشکل علاوه بر تورم و درد، گاهی با تب، خشکی دهان و دشواری در غذا خوردن همراه است. اما علت دقیق این التهاب چیست، چگونه تشخیص داده میشود و بهترین روش درمان آن کدام است؟ در ادامه به تمامی این پرسشها پاسخ خواهیم داد.
التهاب غده پاروتید چیست؟
التهاب غده پاروتید به وضعیتی گفته میشود که در آن بزرگ ترین غده بزاقی بدن، به دلیل عفونت های باکتریایی یا ویروسی، انسداد مجرای بزاقی، سنگ بزاقی یا برخی بیماری های خودایمنی دچار تورم و التهاب میشود، این بیماری با علائمی مانند درد و تورم جلوی گوش یا زیر فک، خشکی دهان، درد هنگام جویدن و گاهی تب همراه است و تشخیص به موقع و درمان مناسب از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا در صورت بیتوجهی، التهاب منجر به عفونت شدید، تشکیل آبسه یا اختلال در عملکرد غده بزاقی میشود.
برای دریافت نوبت از دکتر مهتاب ربانی اناری با شماره ۰۹۰۵۹۲۷۰۱۰۱ تماس بگیرید.
علائم التهاب غده پاروتید
علائم التهاب غده پاروتید بسته به علت و شدت بیماری متفاوت است، اما به تدریج ظاهر میشوند و شناخت این نشانهها به تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب کمک میکند.
- بزرگ شدن غده پاروتید که یک طرفه یا دوطرفه است.
- درد در ناحیه پاروتید، درد هنگام لمس، جویدن، صحبت کردن یا باز کردن دهان.
- تب و لرز، در صورت وجود عفونت، ممکن است دمای بدن افزایش یابد.
- کاهش ترشح بزاق باعث احساس خشکی و ناراحتی در دهان میشود.
- درد هنگام غذا خوردن، به ویژه هنگام مصرف غذاهای ترش که ترشح بزاق را افزایش میدهند.
- پوست روی غده ملتهب ممکن است قرمز و گرمتر از حالت طبیعی باشد.
- ترشح چرک از مجرای بزاقی، در برخی عفونت های باکتریایی، چرک از دهانه مجرای بزاق خارج میشود.
- تجمع عفونت یا کاهش جریان بزاق باعث ایجاد بوی نامطبوع دهان میشود.
- مشکل در باز کردن دهان، التهاب شدید ممکن است حرکت فک را محدود کند.
- در برخی بیماران، غدد لنفاوی اطراف گردن نیز بزرگ و حساس میشوند.
علت های التهاب غده پاروتید
التهاب غده پاروتید به دلایل مختلفی ایجاد میشود و شناخت علت اصلی، نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد که در ادامه مهم ترین عوامل ایجاد کننده این بیماری را بررسی میکنیم:
عفونت های باکتریایی
عفونت باکتریایی یکی از شایعترین علل التهاب غده پاروتید است و زمانی رخ میدهد که جریان بزاق کاهش یافته یا مجرای غده دچار انسداد شده باشد، در این شرایط، باکتریها به راحتی در غده تکثیر شده و باعث تورم، درد، قرمزی، تب و گاهی خروج چرک از مجرای بزاقی میشوند، این نوع التهاب بیشتر در سالمندان، افراد کمآب، بیماران بستری یا افرادی با سیستم ایمنی ضعیف دیده میشود و نیاز به درمان با آنتیبیوتیک دارد.
عفونت های ویروسی
ویروسها نیز باعث التهاب غده پاروتید میشوند که شناخته شده ترین آنها ویروس اوریون است و در این حالت یک یا هر دو غده پاروتید متورم و دردناک میشوند و بیمار تب، ضعف، سردرد و درد هنگام جویدن را تجربه میکند، التهاب ویروسی اغلب با درمان هایی مانند استراحت، مصرف مایعات و کنترل تب بهبود مییابد، اما در برخی موارد نیاز به بررسی دقیقتر توسط پزشک وجود دارد.
سنگ غده بزاقی
گاهی املاح موجود در بزاق در مجرای غده پاروتید تجمع پیدا کرده و سنگ بزاقی تشکیل میدهند، این سنگ مسیر خروج بزاق را مسدود میکند و باعث تجمع بزاق داخل غده، درد و تورم به ویژه هنگام غذا خوردن میشود و اگر انسداد برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، احتمال ایجاد عفونت نیز افزایش مییابد و بسته به اندازه و محل سنگ، درمان از مصرف مایعات و ماساژ غده تا خارج کردن سنگ با روش های تخصصی متفاوت است.
کاهش ترشح بزاق
بزاق نقش مهمی در شست و شوی دهان و جلوگیری از رشد باکتریها دارد و زمانی که به دلایلی مانند کمآبی بدن، افزایش سن، مصرف برخی داروها یا پرتودرمانی، میزان بزاق کاهش پیدا کند، محیط مناسبی برای رشد میکروبها ایجاد میشود و این وضعیت خطر التهاب و عفونت غده پاروتید را افزایش میدهد، نوشیدن آب کافی و درمان علت زمینهای به کاهش این خطر کمک میکند.
بیماریهای خودایمنی
در برخی بیماری های خودایمنی مانند سندرم شوگرن، سیستم ایمنی به اشتباه به غدد بزاقی حمله میکند و باعث التهاب مزمن و کاهش ترشح بزاق میشود و بیماران علاوه بر تورم پاروتید، از خشکی دهان و چشم نیز شکایت دارند و درمان این نوع التهاب بیشتر بر کنترل بیماری زمینهای و کاهش علائم تمرکز دارد و نیاز به همکاری پزشکان مختلف دارد.
بهداشت نامناسب دهان و دندان
رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان باعث افزایش باکتری های دهانی و بیماری های لثه میشود و این باکتریها از طریق مجرای بزاقی وارد غده پاروتید شده و التهاب یا عفونت ایجاد میکنند و مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان، جرمگیری دورهای و درمان مشکلات دندانی، نقش مهمی در پیشگیری از التهاب غدد بزاقی دارند.
بیماری های زمینهای
برخی بیماریها مانند دیابت، سوءتغذیه، نارسایی کلیه یا ضعف سیستم ایمنی، توانایی بدن را در مقابله با عفونتها کاهش میدهند و احتمال ابتلا به التهاب غده پاروتید را افزایش میدهند و همچنین در این افراد روند بهبودی طولانیتر است و کنترل مناسب بیماری های زمینهای خطر بروز التهاب را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
تومورها یا انسداد مجرای بزاقی
در موارد کمتر شایع، وجود تومورهای خوش خیم یا بدخیم، تنگی مجرای بزاقی یا سایر عوامل انسدادی مانع خروج طبیعی بزاق میشود، تجمع بزاق در داخل غده زمینه ایجاد التهاب و گاهی عفونت را فراهم میکند و در چنین شرایطی، پزشک با استفاده از سونوگرافی، سیتیاسکن یا سایر روش های تصویربرداری علت انسداد را مشخص کرده و درمان مناسب را انتخاب میکند.
عوامل خطر ابتلا به التهاب غده پاروتید
برخی شرایط و عادات میتوانند احتمال ابتلا به التهاب غده پاروتید را افزایش میدهند و شناخت این عوامل به پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری کمک میکند:
- کاهش مصرف مایعات باعث کم شدن ترشح بزاق و افزایش خطر عفونت غده میشود.
- سالمندان به دلیل کاهش طبیعی بزاق و بیماری های همراه بیشتر در معرض این مشکل هستند.
- تجمع باکتریها در دهان زمینه ورود عفونت به غده پاروتید را فراهم میکند.
- انسداد مجرای بزاقی توسط سنگ، خروج بزاق را مختل کرده و خطر التهاب را بالا میبرد.
- مصرف دخانیات عملکرد غدد بزاقی را تغییر داده و احتمال التهاب را افزایش میدهد.
- اختلالاتی مانند سندرم شوگرن باعث التهاب مزمن غدد بزاقی میشوند.
- کنترل نامناسب قند خون، خطر عفونت های غدد بزاقی را بیشتر میکند.
- بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن یا مصرفکنندگان داروهای تضعیفکننده ایمنی بیشتر در معرض ابتلا هستند.
- ابتلا به بیماریهایی مانند اوریون موجب التهاب پاروتید میشود.
- کاهش دریافت مایعات و کاهش جریان بزاق پس از جراحی یا بستری طولانی، خطر التهاب را افزایش میدهد.
وجود یک یا چند مورد از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به بیماری نیست، اما احتمال بروز التهاب غده پاروتید را بیشتر میکند و نیاز به توجه بیشتری به سلامت دهان و غدد بزاقی دارد.
التهاب غده پاروتید چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص التهاب غده پاروتید با بررسی علائم، معاینه بالینی و در صورت نیاز انجام آزمایشها و تصویربرداری انجام میشود و هدف از این بررسیها، تعیین علت التهاب و انتخاب بهترین روش درمان است.
- پزشک ناحیه پاروتید را از نظر تورم، درد، قرمزی و وجود ترشح از مجرای بزاقی بررسی میکند و درباره علائم و سابقه پزشکی بیمار سؤال میپرسد.
- آزمایش خون به بررسی وجود عفونت، التهاب و برخی بیماری های زمینهای یا خودایمنی که باعث التهاب پاروتید شده باشند، کمک میکند.
- سونوگرافی یکی از مهمترین روشهای تشخیص است و التهاب، آبسه، سنگ بزاقی، کیست یا تودههای احتمالی را بهخوبی نشان میدهد.
- در موارد پیچیده یا زمانی که پزشک به وجود آبسه، تومور یا گسترش عفونت مشکوک باشد، از این روشهای تصویربرداری استفاده میشود.
- اگر از مجرای بزاقی ترشح چرکی وجود داشته باشد، برای شناسایی عامل عفونت نمونهگیری انجام میشود و در صورت مشاهده توده مشکوک نیز نمونه برداری با سوزن ظریف برای رد یا تأیید تومور انجام میشود.پ
روش های درمان التهاب غده پاروتید
درمان التهاب غده پاروتید به علت ایجاد کننده بیماری، شدت التهاب و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد و پس از تشخیص علت اصلی، پزشک مناسب ترین روش درمان را انتخاب میکند تا التهاب کاهش یافته، عفونت برطرف شود و عملکرد طبیعی غده بزاقی حفظ گردد.
درمان با آنتیبیوتیک
اگر التهاب غده پاروتید منشأ باکتریایی داشته باشد، پزشک آنتی بیوتیک مناسب تجویز میکند و مصرف منظم دارو طبق دستور پزشک اهمیت زیادی دارد و نباید حتی با بهبود علائم، درمان را خودسرانه قطع کرد، در موارد شدید، بیمار نیاز به دریافت آنتی بیوتیک تزریقی یا بستری شدن در بیمارستان دارد و انتخاب نوع آنتیبیوتیک بر اساس شدت عفونت و در برخی موارد نتیجه کشت ترشحات انجام میشود.
مصرف داروهای ضدالتهاب و مسکن
برای کاهش درد، تورم و التهاب، پزشک داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا مسکن تجویز میکند و این داروها علاوه بر بهبود علائم، باعث میشوند بیمار راحتتر غذا بخورد و فعالیت های روزمره خود را انجام دهد و مصرف این داروها باید مطابق دستور پزشک باشد، زیرا استفاده خودسرانه یا طولانی مدت با عوارضی مانند مشکلات گوارشی یا کلیوی همراه است.
افزایش مصرف مایعات و تحریک ترشح بزاق
نوشیدن آب کافی باعث رقیق شدن بزاق و بهبود جریان آن در مجاری غدد بزاقی میشود و همچنین مکیدن آب نبات های بدون قند یا مصرف خوراکی های ترش در صورت نداشتن منع پزشکی، ترشح بزاق را افزایش داده و به تخلیه بهتر غده کمک میکند و این اقدام به ویژه در بیمارانی که التهاب ناشی از کاهش جریان بزاق یا انسداد خفیف دارند، بسیار مؤثر است.
کمپرس گرم و ماساژ غده
قرار دادن کمپرس گرم روی ناحیه پاروتید چند بار در روز درد را کاهش داده و جریان خون را افزایش میدهد و ماساژ ملایم غده در مسیر خروج بزاق نیز به تخلیه ترشحات و کاهش انسداد کمک میکند و البته این کار باید با ملایمت انجام شود و در صورت وجود درد شدید یا آبسه، تنها با توصیه پزشک انجام گیرد تا از تشدید التهاب جلوگیری شود.
خارج کردن سنگ یا رفع انسداد مجرای بزاقی
اگر علت التهاب، وجود سنگ یا انسداد در مجرای بزاقی باشد، نیاز به خارج کردن سنگ با روش های کمتهاجمی مانند سیالاندوسکوپی یا در برخی موارد جراحی وجود دارد که پس از رفع انسداد، جریان طبیعی بزاق برقرار شده و التهاب به تدریج کاهش پیدا میکند و انتخاب روش درمان به اندازه و محل سنگ بستگی دارد.
درمان بیماریهای زمینهای
در مواردی که التهاب غده پاروتید به دلیل بیماری هایی مانند سندرم شوگرن، دیابت یا سایر اختلالات خودایمنی ایجاد شده باشد، درمان بیماری زمینهای بخش مهمی از روند درمان است و کنترل این بیماریها علاوه بر کاهش التهاب، از عود مجدد آن نیز جلوگیری میکند، در این شرایط بیمار به همکاری چند پزشک متخصص نیاز دارد.
جراحی در موارد خاص
اگر التهاب با تشکیل آبسه، عفونت های مکرر، تومور یا آسیب شدید غده همراه باشد و سایر روشهای درمانی مؤثر نباشند، پزشک جراحی را توصیه میکند و هدف از جراحی، تخلیه آبسه، خارج کردن توده یا برداشتن بخشی از غده آسیب دیده است و این روش آخرین گزینه درمانی محسوب میشود و تنها در شرایط خاص انجام میگیرد.
چه زمانی برای التهاب غده پاروتید باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه برخی موارد التهاب غده پاروتید با درمان مناسب بهبود مییابند، اما در صورت مشاهده علائم هشداردهنده، مراجعه سریع به پزشک ضروری است و تشخیص و درمان بهموقع از بروز عوارضی مانند آبسه، گسترش عفونت یا آسیب به غده بزاقی جلوگیری میکند.
- اگر تورم غده پاروتید به سرعت بیشتر شود یا باعث تغییر قابلتوجه در ظاهر صورت گردد.
- دردی که با مسکن های معمولی کاهش پیدا نکند یا به تدریج شدت یابد.
- تب همراه با تورم غده نشانه عفونت باکتریایی است و نیاز به درمان فوری دارد.
- مشاهده ترشح چرکی یا بدبو از داخل دهان نشان دهنده عفونت فعال است.
- اگر تورم به حدی باشد که بلع یا تنفس را دشوار کند، باید فورا به مراکز درمانی مراجعه شود.
- خشکی شدید دهان یا کاهش بزاق، این علائم نشان دهنده اختلال عملکرد غده یا بیماری های زمینهای هستند.
- اگر درد، تورم یا سایر علائم با وجود مراقبت های اولیه بهبود نیابند یا بدتر شوند.
- تکرار التهاب غده پاروتید نشانه وجود سنگ بزاقی، انسداد مجرا یا بیماری های زمینهای است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
تفاوت التهاب غده پاروتید با تومور پاروتید
التهاب غده پاروتید و تومور پاروتید ممکن است هر دو با تورم ناحیه جلوی گوش همراه باشند، اما از نظر علت، علائم، روند بیماری و روش درمان تفاوتهای مهمی دارند. جدول زیر این تفاوتها را بهطور خلاصه نشان میدهد.
| ویژگی | التهاب غده پاروتید | تومور پاروتید |
|---|---|---|
| علت ایجاد | عفونت، سنگ بزاقی، انسداد مجرا یا بیماریهای خودایمنی | رشد غیرطبیعی سلولها (خوشخیم یا بدخیم) |
| سرعت بروز | ناگهانی و طی چند روز | اغلب تدریجی و طی هفتهها یا ماهها |
| درد | دردناک، بهویژه هنگام غذا خوردن | اغلب بدون درد، مگر در تومورهای بدخیم یا پیشرفته |
| تورم | همراه با التهاب، قرمزی و گرمی پوست | به صورت یک توده سفت و بدون علائم التهابی |
| تب | ممکن است وجود داشته باشد، بهویژه در عفونتها | معمولاً تب وجود ندارد. |
| ترشح چرک | از مجرای بزاقی خارج میشود. | معمولا دیده نمیشود. |
| تشخیص | معاینه، آزمایش خون، سونوگرافی و در صورت نیاز تصویربرداری | سونوگرافی، سیتیاسکن یا MRI و نمونهبرداری |
| روش درمان | آنتیبیوتیک، داروهای ضدالتهاب، رفع انسداد یا درمان بیماری زمینهای | جراحی، و در برخی موارد رادیوتراپی یا سایر درمانهای تکمیلی |
| پیشآگهی | با درمان مناسب معمولاً بهطور کامل بهبود مییابد | به نوع تومور (خوشخیم یا بدخیم) و زمان تشخیص بستگی دارد |
| احتمال عود | در صورت باقی ماندن علت زمینهای ممکن است عود کند | بسته به نوع تومور و درمان انجامشده متفاوت است |
راه های پیشگیری از التهاب غده پاروتید
اگرچه همیشه نمیتوان از التهاب غده پاروتید پیشگیری کرد، اما رعایت برخی نکات ساده خطر ابتلا به این بیماری را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد، حفظ سلامت دهان و دندان، تأمین آب مورد نیاز بدن و درمان به موقع بیماریهای زمینهای، مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
- مسواک زدن حداقل دو بار در روز، استفاده از نخ دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک، از تجمع باکتریها و بروز عفونت غدد بزاقی جلوگیری میکند.
- مصرف مایعات به میزان مناسب، جریان طبیعی بزاق را حفظ کرده و از غلیظ شدن بزاق و انسداد مجاری غدد بزاقی پیشگیری میکند.
- جویدن آدامس بدون قند یا مصرف خوراکیهای ترش در صورت نداشتن منع پزشکی، به افزایش ترشح بزاق و تخلیه بهتر غدد بزاقی کمک میکند.
- مصرف دخانیات عملکرد غدد بزاقی را مختل کرده و احتمال التهاب و عفونت را افزایش میدهد؛ ترک آن به حفظ سلامت غدد بزاقی کمک میکند.
- مدیریت مناسب بیماریهایی مانند دیابت و اختلالات خودایمنی، خطر ابتلا به التهاب غده پاروتید را کاهش میدهد.
- درمان به موقع عفونتهای دهانی، دندانی و گلو از انتشار میکروبها به غدد بزاقی جلوگیری میکند.
- دریافت واکسن MMR یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری از اوریون و التهاب ویروسی غده پاروتید است.
- اگر دچار تورم یا التهاب مکرر غده پاروتید میشوید، مراجعه به بهترین متخصص گوش و حلق و بینی برای بررسی سنگ بزاقی یا سایر مشکلات زمینهای اهمیت زیادی دارد.
برای دریافت نوبت از دکتر مهتاب ربانی اناری با شماره ۰۹۰۵۹۲۷۰۱۰۱ تماس بگیرید.
سوالات متداول
التهاب غده پاروتید با درمان بهموقع بهبود مییابد، اما در صورت عدم درمان باعث آبسه، گسترش عفونت و آسیب به غده بزاقی میشود؛ بنابراین مراجعه زودهنگام به پزشک اهمیت دارد.
برخی موارد خفیف، بهویژه التهاب های ویروسی، با استراحت و مراقبت بهبود مییابند؛ اما موارد ناشی از عفونت باکتریایی یا انسداد مجرا معمولا به درمان پزشکی نیاز دارند.
در نهایت…
التهاب غده پاروتید یکی از شایع ترین بیماریهای غدد بزاقی است که به دلایل مختلفی مانند عفونت، سنگ بزاقی یا بیماریهای خودایمنی ایجاد میشود و تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، نقش مهمی در جلوگیری از عوارض و حفظ عملکرد طبیعی غده دارد، در صورت مشاهده علائمی مانند تورم، درد، تب یا خروج ترشح از مجرای بزاقی، بهتر است هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید تا با درمان به موقع، روند بهبودی سریعتر و کاملتری را تجربه کنید.