گوش چسبنده یا افیوژن گوش میانی، حالتی است که در آن مایع غلیظ و چسبندهای در پشت پرده گوش تجمع پیدا میکند، بدون اینکه علائم واضحی از عفونت وجود داشته باشد و این مشکل بیشتر در کودکان دیده میشود و میتواند باعث کاهش شنوایی موقت، احساس پری گوش یا تأخیر در گفتار و یادگیری شود، گاهی والدین تنها زمانی متوجه مشکل میشوند که کودک نسبت به صداها بیتفاوت یا بیدقت رفتار میکند، چه علائمی دارد؟ خطرناک است؟
علت ابتلا به گوش چسبنده
علت ابتلا به گوش چسبنده (افیوژن گوش میانی) معمولا به اختلال در عملکرد شیپور استاش مربوط میشود، شیپور استاش لولهای است که گوش میانی را به پشت حلق وصل میکند و به تعادل فشار و تخلیه مایعات کمک میکند، وقتی این لوله بهخوبی عمل نکند، مایع در گوش میانی جمع شده و غلیظ میشود، علتهای اصلی شامل موارد زیر است:
- عفونتهای مکرر تنفسی یا گوش
- عملکرد ضعیف شیپور استاش بهویژه در کودکان خردسال
- آلرژیهای فصلی یا مزمن
- سرماخوردگی یا آنفلوآنزا
- بزرگی لوزه سوم (آدنوئید) که باعث انسداد شیپور استاش میشود.
- در معرض دود سیگار بودن
نشانه های گوش چسبنده
نشانههای گوش چسبنده یا افیوژن گوش میانی با توجه به شدت مشکل، سن فرد و مدت زمان تجمع مایع متفاوت است، اما در ادامه بهطور کامل به همه علائم رایج میپردازیم:
کاهش شنوایی
مهمترین نشانه بوده و معمولا موقت و خفیف تا متوسط است، چون مایع چسبناک در گوش میانی مانع از حرکت طبیعی پرده گوش و استخوانچههای شنوایی میشود. در کودکان بهصورت بیتوجهی به صداها، بلند کردن صدای تلویزیون و پاسخ ندادن به صدا یا نیاز به تکرار گفتهها خود را نشان میدهد.
اختلال در گفتار و زبان
در دوران رشد، شنوایی نقش کلیدی در یادگیری گفتار دارد، اگر کودک برای مدت طولانی دچار گوش چسبنده باشد، احتمال دارد که دیر شروع به صحبت کند و دایره واژگانش محدود باشد، همچنین تلفظ اشتباه یا جملات ناقص داشته باشد.
احساس فشار یا پری در گوش
افراد بهویژه بزرگترها ممکن است احساس کنند گوششان گرفته یا پر است، مشابه حالتی که در ارتفاع بالا یا هنگام پرواز ایجاد میشود.
مالیدن یا خاراندن گوش
کودکان هنوز نمیتوانند احساس دقیقشان را بیان کنند، بنابراین با مالیدن یا خاراندن گوش ناراحتیشان را بروز میدهند.
مشکل در تمرکز یا افت تحصیلی
کاهش شنوایی ممکن است باعث شود، کودک در کلاس درس به خوبی متوجه صحبتهای معلم نشده و دچار افت تحصیلی یا تمرکز شود.
اختلال در تعادل
گوش میانی در حفظ تعادل نقش دارد و در برخی موارد، تجمع مایع میتواند باعث ناپایداری، سرگیجههای خفیف یا حتی زمینخوردنهای بیدلیل شود.
خر و پف یا تنفس دهانی
گاهی گوش چسبنده به دلیل مشکل در شیپور استاش ناشی از لوزه سوم بزرگ به وجود میاد و این کودکان ممکن است در خواب خر و پف کنند یا همیشه از راه دهان نفس بکشند.
نحوه تشخیص گوش چسبنده
تشخیص گوش چسبنده افیوژن گوش میانی معمولا با معاینه بالینی و استفاده از ابزارهای ساده و غیرتهاجمی انجام میشود.
- بهترین متخصص گوش، حلق و بینی در تهران با استفاده از اتوسکوپ داخل گوش را برای بررسی پرده گوش کدر، فرورفته یا کمتحرک، وجود حبابهای هوا یا مایع پشت پرده گوش و عدم التهاب شدید مشاهده میکند.
- تیمپانومتری یکی از دقیقترین و رایجترین روشهاست که برای بررسی مایع در گوش میانی یک دستگاه کوچک فشار هوا وارد کانال گوش شده و حرکت پرده گوش رو اندازهگیری میکند.
- آزمایش شنوایی برای بررسی میزان کاهش شنوایی، بهویژه در کودکان بزرگتر یا بزرگسالان.
- ارزیابی علائم بالینی شامل کاهش شنوایی، تاخیر در گفتار، خر و پف یا تنفس دهانی
روش های درمان گوش چسبنده
درمان گوش چسبنده یا افیوژن گوش میانی بسته به شدت علائم، مدت زمان درگیری و سن بیمار از رویکردهای محافظهکارانه تا مداخلات جراحی متغیر است، روش های درمان عبارتند از:
دارودرمانی
اگرچه آنتیبیوتیکها بهطور مستقیم برای گوش چسبنده تجویز نمیشوند، اما در صورت وجود علائم عفونت همزمان یا آلرژی، ممکن است پزشک از داروهای زیر استفاده کند:
- داروهای ضداحتقان یا آنتیهیستامین در صورت وجود آلرژی
- کورتونهای خوراکی یا بینی در برخی موارد خاص، با تجویز پزشک
نکته: لازم به ذکر است که استفاده خودسرانه از داروها توصیه نمیشود.
جراحی
در مواردی که گوش چسبنده برای مدت بیش از ۳ ماه پایدار بماند و منجر به کاهش شنوایی یا اختلال در گفتار و یادگیری شود، مداخله جراحی ضروری است و رایجترین روشهای جراحی عبارتاند از:
قرار دادن لوله تهویه
طی یک عمل جراحی ساده، یک لوله کوچک در پرده گوش قرار داده میشود تا مایع تخلیه شده و تهویه مناسب برقرار گردد.
برداشتن لوزه سوم
در صورتی که بزرگی لوزه سوم باعث انسداد شیپور استاش و تکرار مشکل شود، ممکن است همزمان با لولهگذاری، لوزه سوم نیز برداشته شود.
توانبخشی شنوایی و گفتاردرمانی
در صورت وجود تاخیر در گفتار یا کاهش شنوایی قابلتوجه، ارجاع به گفتاردرمانگر یا شنواییسنج ضروری است تا کودک از نظر تواناییهای ارتباطی تحت حمایت قرار گیرد.
عوارض گوش چسبنده
اگر گوش چسبنده بهموقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب برای آن صورت نگیرد، منجر به بروز عوارضی میشود که در برخی موارد تأثیرات بلندمدت بر شنوایی و رشد کودک داردُ در ادامه مهمترین عوارض این بیماری شرح داده شده است:
- کاهش شنوایی موقت یا طولانیمدت
- ایجاد چسبندگی و تغییر ساختار گوش میانی
- سوراخ شدن پرده گوش یا جمع شدن آن
- افزایش احتمال عفونت گوش میانی
در چه صورت باید به پزشک مراجعه کرد؟
- کاهش شنوایی مداوم
- درد شدید یا تب همراه با ترشح از گوش
- احساس فشار یا پری در گوش
- مالیدن مکرر گوش یا حساسیت به آن
- مشکل در تعادل یا سرگیجه
سوالات متداول
معمولا گوش چسبنده دردناک نیست، اما در صورتی که همراه با عفونت گوش باشد، ممکن است درد یا تب ایجاد شود.
در بسیاری از موارد، گوش چسبنده بهویژه در کودکان، بهطور خود به خود و در عرض چند هفته بهبود مییابد، با این حال، در صورت ادامهدار بودن، نیاز به درمان دارد.