گرفتگی بینی یکی از مشکلات شایع است که خواب، تمرکز و حتی کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد، این حالت به دلیل آلرژی، سرماخوردگی، عفونت های سینوسی یا حتی مشکلات ساختاری بینی ایجاد میشود و گاهی این مشکل موقتی است و با روش های ساده بهبود مییابد، اما در برخی موارد نیاز به درمان جدیتر دارد، آیا میدانید چه عواملی باعث گرفتگی بینی میشوند و چگونه میتوان آن را سریعتر برطرف کرد؟ در ادامه به بررسی علتها و راهکارهای موثر درمان این مشکل میپردازیم.
علت بروز گرفتگی بینی
گرفتگی بینی دلایل مختلفی دارد که از مشکلات موقتی تا بیماری های مزمن را شامل میشود و مهمترین علل آن عبارتاند از:
آلرژی ها
حساسیت به موادی مانند گرده، گردوغبار یا موی حیوانات باعث واکنش ایمنی، ترشح هیستامین و تورم مخاط میشود وو این التهاب مسیر عبور هوا را تنگ کرده و همراه با عطسه و آبریزش، گرفتگی بینی ایجاد میکند.
عفونت ها
ویروس هایی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا موجب التهاب و تورم بافت بینی و افزایش ترشحات میشوند و این تغییرات موقتا راه تنفس را مسدود کرده و باعث احساس فشار یا سنگینی در بینی میشوند.
انحراف تیغه بینی
تغییر شکل یا کجی تیغه میانی بینی مسیر عبور هوا را کاهش میدهد و این مشکل معمولا یک طرفه یا دوطرفه بوده و در برخی موارد نیاز به جراحی اصلاحی دارد.
پولیپ بینی
رشد غیرسرطانی بافت نرم داخل بینی یا سینوسها، فضای عبور هوا را محدود میکند و پولیپ معمولا با آلرژی یا التهاب مزمن همراه بوده و باعث گرفتگی پایدار بینی میشود.
عوامل محیطی
قرار گرفتن در معرض آلودگی، دود سیگار، مواد شیمیایی یا تغییرات ناگهانی دما موجب تحریک و التهاب مخاط بینی شده و احتقان و گرفتگی ایجاد میکند.
علائم گرفتگی بینی
علائم گرفتگی بینی بسته به علت ایجاد آن متفاوت است، اما شایع ترین نشانهها شامل موارد زیر است:
- مشکل در تنفس از راه بینی، به خصوص هنگام خواب یا فعالیت بدنی
- احساس فشار یا سنگینی در بینی و سینوسها
- آبریزش بینی (شفاف یا غلیظ)
- کاهش یا از دست دادن حس بویایی
- عطسههای مکرر به ویژه در آلرژی
- سردرد یا درد ناحیه صورت
- خر و پف یا تنفس دهانی
- خشکی دهان به علت تنفس با دهان در طول شب
- خستگی و کاهش تمرکز به دلیل اختلال در کیفیت خواب
تشخیص گرفتگی بینی
تشخیص گرفتگی بینی با بررسی دقیق علائم، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز آزمایش های تکمیلی انجام میشود، بهترین متخصص گوش حلق و بینی ابتدا سابقه پزشکی بیمار را بررسی میکند؛ شامل مدت و شدت گرفتگی، یک طرفه یا دوطرفه بودن، علائم همراه مانند تب، سردرد یا آبریزش و سابقه آلرژی یا عفونتهای مکرر و سپس معاینه بینی با ابزار رینوسکوپ یا آندوسکوپ بینی برای مشاهده تورم، ترشحات، پولیپ یا انحراف تیغه انجام میشود.
در موارد مشکوک به آلرژی، تست پوستی یا آزمایش IgE درخواست میشود، برای بررسی سینوزیت یا مشکلات ساختاری، تصویربرداری سیتیاسکن یا امآرآی کاربرد دارد و در شرایط خاص، نمونه برداری یا کشت ترشحات نیز انجام میگیرد تا علت دقیق انسداد مشخص شود و درمان مناسب انتخاب گردد.
روش های درمان گرفتگی بینی
روش های درمان گرفتگی بینی بسته به علت ایجاد آن متفاوت است و شامل اقدامات خانگی تا مداخلات پزشکی است:
درمان های خانگی
شست و شوی بینی با سرم نمکی، بخور گرم و مصرف مایعات فراوان باعث کاهش التهاب، رقیق شدن ترشحات و باز شدن مجاری بینی میشود و این روش ها ساده، کم هزینه و برای سرماخوردگی یا آلرژیهای خفیف مؤثرند.
داروها
اسپری های ضداحتقان به کاهش تورم مخاط کمک میکنند اما نباید بیش از ۳–۵ روز مصرف شوند، آنتی هیستامینها علائم آلرژی را کنترل میکنند و اسپری های کورتیکواستروئید التهاب مزمن یا پولیپ را کاهش میدهند، آنتی بیوتیکها فقط در عفونت های باکتریایی تجویز میشوند.
درمان های پزشکی و جراحی
در مواردی که علت گرفتگی مشکلات ساختاری باشد، سپتوپلاستی برای اصلاح انحراف تیغه بینی یا جراحی اندوسکوپیک برای برداشتن پولیپ بینی و بهبود تهویه سینوسها انجام میشود، ایمونوتراپی نیز برای کاهش حساسیت در آلرژی های شدید بهکار میرود.
روش های پیشگیری از گرفتگی بینی
روش های پیشگیری از گرفتگی بینی شامل اقداماتی برای کاهش تماس با عوامل محرک و حفظ سلامت مجاری تنفسی است:
- دوری از گرد و غبار، گرده گیاهان، موی حیوانات و قارچها با تمیز نگه داشتن محیط، استفاده از روکش ضد حساسیت و تهویه مناسب.
- استفاده از ماسک در هوای آلوده یا هنگام قرارگیری در معرض دود سیگار و مواد شیمیایی.
- استفاده از دستگاه بخور یا قرار دادن ظرف آب در محیط برای جلوگیری از خشکی مخاط بینی.
- شست و شوی مرتب دست ها، پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار و ضدعفونی سطوح پرتماس.
- تغذیه سالم، خواب کافی، ورزش منظم و مصرف مایعات برای پیشگیری از عفونتهای تنفسی.
سوالات متداول
قرار گرفتن در معرض آلرژنها، دود سیگار، آلودگی هوا، مصرف طولانی مدت اسپری ضداحتقان، تغییرات ناگهانی دما، عفونت های مکرر و رطوبت کم گرفتگی بینی را تشدید میکند.
گرفتگی بینی زمانی خطرناک است که بیش از دو هفته طول بکشد، یک طرفه باشد، با تب بالا، خونریزی، درد شدید صورت یا تغییر بینایی همراه شود یا تنفس را به شدت مختل کند.
در نهایت…
گرفتگی بینی مشکلی شایع اما گاهی آزاردهنده است که از سرماخوردگی ساده تا آلرژی، پولیپ یا مشکلات ساختاری ناشی میشود، شناخت علت دقیق، کلید انتخاب درمان مناسب است و رعایت بهداشت، پرهیز از عوامل محرک، تقویت سیستم ایمنی و استفاده درست از روشهای درمانی به بهبود سریعتر و پیشگیری از عود کمک میکند، در موارد طولانی یا شدید، مراجعه به پزشک ضروری است.