مننژیت گوش، یکی از عوارض نادر اما جدی عفونتهای گوش میانی است که منجر به التهاب پردههای مغزی (مننژها) میشود و این وضعیت معمولا در اثر گسترش عفونت از گوش میانی یا ماستوئید به مغز رخ داده و علائمی مانند سردرد شدید، تب، تهوع، سفتی گردن و اختلال هوشیاری به همراه دارد، این بیماری بیشتر در کودکان و افرادی با ضعف سیستم ایمنی دیده میشود و نیازمند تشخیص و درمان فوری است، آیا مننژیت گوش میتواند بدون علائم واضح ظاهر شود؟
علت بروز مننژیت گوش چیست؟
علت بروز مننژیت گوش معمولا گسترش عفونت از گوش میانی یا ماستوئید (استخوان پشت گوش) به پردههای مغزی است و شایعترین عامل آن، عفونتهای باکتریایی درمان نشده یا مزمن گوش میانی است که میتواند از طریق مسیرهای آناتومیکی مانند مجرای گوش داخلی یا نقص در استخوان جمجمه به فضای اطراف مغز نفوذ کند.
باکتریهایی مانند استرپتوکوک پنومونیه، هموفیلوس آنفلوآنزا و نایسریا مننژیتیدیس از عوامل اصلی این نوع مننژیت هستند و ضعف سیستم ایمنی، ضربه به سر، جراحیهای گوش یا وجود فیستول بین گوش و مغز نیز میتوانند زمینهساز بروز این بیماری شوند.
علائم مننژیت گوش
علائم مننژیت گوش ترکیبی از نشانههای عفونت گوش و التهاب پردههای مغزی (مننژها) است و این علائم به صورت ناگهانی و شدید ظاهر میشوند و بسته به شدت بیماری، سن بیمار و عامل عفونت، متفاوت است و علائم اصلی شامل موارد زیر است:
- تب بالا یکی از اولین و شایعترین علائم، بهویژه در کودکان.
- سردرد شدید ناشی از التهاب مننژها و افزایش فشار داخل جمجمه.
- ناتوانی در خم کردن گردن به جلو که نشانه کلاسیک مننژیت است.
- تهوع و استفراغ به دلیل تحریک مغز و افزایش فشار مغزی.
- اختلال در سطح هوشیاری، خوابآلودگی، گیجی یا حتی افتادن در حالت کما در موارد شدید.
- صرع یا تشنج بهویژه در کودکان یا در صورت درگیری مستقیم مغز.
- تحریکپذیری یا بیقراری در کودکان
- کاهش شنوایی یا وزوز گوش به دلیل ارتباط با عفونت گوش.
- ترشح چرکی از گوش بهویژه اگر مننژیت ناشی از اوتیت میانی مزمن باشد.
- حساسیت به نور (فتوفوبی)
نحوه تشخیص مننژیت گوش
تشخیص مننژیت گوش یک فرآیند چندمرحلهای و دقیق است که بر پایه ارزیابی علائم بالینی، بررسی سابقه عفونت گوش و انجام آزمایشهای تخصصی قرار دارد، در ادامه مراحل تشخیص را بهطور کامل توضیح میدهیم:
بررسی سابقه پزشکی و علائم بیمار
پزشک ابتدا از بیمار یا همراه او درباره علائم فعلی مانند تب، سردرد، سفتی گردن، تهوع، کاهش شنوایی، ترشح گوش یا سابقه عفونتهای مکرر گوش میپرسد.
معاینه فیزیکی کامل
بررسی علائم مننژیت شامل سفتی گردن، حساسیت به نور، اختلال هوشیاری، پاسخهای غیرطبیعی عصبی و بررسی گوش با استفاده از اتوسکوپ برای دیدن وجود چرک در گوش میانی، پارگی پرده گوش، یا نشانههایی از ماستوئیدیت است.
آزمایش تصویربرداری
سیتیاسکن برای تشخیص آبسه مغزی، شکستگی جمجمه، یا التهاب ماستوئید و امآرآی (MRI) حساستر از CT در نشان دادن التهاب پردههای مغزی و آسیب مغزی انجام میشود.
پونکسیون کمری
مهمترین و دقیقترین روش تشخیص مننژیت است و در این روش، پزشک با استفاده از سوزن نازکی مایع مغزی-نخاعی (CSF) را از پایین کمر بیمار خارج میکند و مورد بررسی آزمایشگاهی قرار میدهد.
پارامترهای مورد ارزیابی در CSF شامل افزایش تعداد گلبول سفید نشاندهنده عفونت، کاهش گلوکز بهویژه در مننژیت باکتریایی، افزایش پروتئین به دلیل نفوذ عوامل التهابی و کشت مایع CSF برای تعیین نوع باکتری عامل بیماری است.
آزمایش خون
شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، CRP و ESR (مارکرهای التهابی) و کشت خون برای تشخیص باکتری در جریان خون از جمله آزمایشات لازم برای تشخیص این بیماری است.
کشت ترشحات گوش
اگر ترشح چرکی از گوش وجود داشته باشد، نمونهبرداری و کشت کمک میکند تا عامل میکروبی شناسایی شده و داروی مناسب انتخاب شود.
روش های درمان مننژیت گوش
درمان مننژیت گوش به دلیل شدت و خطرناک بودن بیماری باید سریع و با دقت انجام شود، هدف از درمان، کنترل عفونت، پیشگیری از آسیب مغزی و کاهش عوارض احتمالی است و روشهای درمان شامل موارد زیر است:
آنتیبیوتیکهای تزریقی
اصلیترین درمان، تجویز فوری وریدی (تزریقی) آنتیبیوتیکهای قوی حتی قبل از مشخص شدن نوع دقیق باکتری است، داروهایی مانند سفتریاکسون، وانکومایسین، آمپیسیلین بسته به سن بیمار و عامل احتمالی استفاده میشوند و پس از نتایج کشت CSF یا ترشحات گوش، نوع آنتیبیوتیک ممکن است تغییر یابد.
درناژ عفونت گوش یا ماستوئید
اگر مننژیت در اثر اوتیت میانی چرکی یا ماستوئیدیت ایجاد شده باشد، نیاز به درناژ یا تخلیه چرک از گوش میانی یا ماستوئید است و این کار معمولا توسط متخصص گوش و حلق و بینی (ENT) انجام میشود.
کورتیکواستروئیدها
در برخی موارد، برای کاهش التهاب پردههای مغزی و پیشگیری از کاهش شنوایی، داروهای ضدالتهابی مانند دگزامتازون تجویز میشود.
عوارض مننژیت گوش
عوارض مننژیت گوش جدی و گاهی غیرقابل برگشت هستند و شامل موارد زیر است:
🔸 کاهش دائمی شنوایی
🔸 آبسه مغزی
🔸 تشنج یا صرع
🔸 هیدروسفالی (تجمع مایع در مغز)
🔸 فلج اعصاب مغزی (مثل فلج صورت)
🔸 اختلال در یادگیری یا تمرکز
🔸 مرگ در موارد شدید و درمان نشده
سوالات متداول
بله، درمان زودهنگام عفونت گوش، واکسیناسیون مناسب و رعایت بهداشت میتوانند از آن جلوگیری کنند.
خیر، مننژیت ناشی از عفونت گوش مگر در موارد مننژیت باکتریایی عمومی معمولا واگیردار نیست.
در نهایت…
مننژیت گوش یکی از عوارض جدی و نادر عفونتهای گوش میانی است که در صورت تأخیر در تشخیص و درمان، میتواند به آسیب مغزی، کاهش شنوایی یا حتی مرگ منجر شود، تشخیص به موقع با بررسی دقیق علائم، آزمایشهای تخصصی و شروع سریع درمان با آنتیبیوتیکهای مناسب، نقش کلیدی در جلوگیری از عوارض آن دارد، پیشگیری با درمان به موقع عفونتهای گوش بسیار مؤثر است.