ماستوئیدکتومی یکی از جراحی های تخصصی گوش است که برای درمان عفونت های مزمن و پیشرفته گوش میانی و استخوان ماستوئید انجام میشود، استخوان ماستوئید، بخشی از استخوان گیجگاهی پشت گوش است که در اثر عفونت های طولانی مدت دچار آسیب و تجمع بافتهای عفونی یا کلستئاتوما میشود، در صورت عدم درمان، این عفونت به بافت های اطراف، مغز یا عصب شنوایی گسترش پیدا کرده و عوارض جدی ایجاد میکند، اما این جراحی دقیقا چگونه انجام میشود و چه مراقبت هایی لازم دارد؟ نتایج آن دائمی و قطعی است؟
ماستوئیدکتومی چیست؟
در جراحی ماستوئیدکتومی سلولهای هوادار آلوده یا آسیب دیده در استخوان ماستوئید واقع در پشت گوش تخلیه و پاکسازی میشوند، این عمل برای درمان عفونت های مزمن یا عارضه هایی مانند کلستئاتوما انجام میشود که به دارو پاسخ ندادهاند و هدف اصلی این جراحی، جلوگیری از گسترش عفونت به ساختارهای حساس مجاور مانند مغز یا اعصاب شنوایی و حفظ عملکرد شنوایی بیمار است.
دلایل نیاز به ماستوئیدکتومی
دلایل نیاز به ماستوئیدکتومی به وجود عفونت های مزمن و پیشرفته گوش میانی یا استخوان ماستوئید مربوط میشود که در ادامه مهم ترین دلایل این جراحی توضیح داده شده است:
عفونت مزمن گوش میانی
این عفونت به صورت طولانی مدت و مکرر بروز میکند و با ترشح مداوم گوش، درد و کاهش شنوایی همراه است، در مواردی که به دارو پاسخ نمیدهد و خطر آسیب به ساختارهای داخلی گوش وجود دارد، ماستوئیدکتومی ضرورت پیدا میکند تا عفونت کاملا تخلیه شود.
کلستئاتوما
یک رشد غیرطبیعی بافت پوششی شبیه پوست در گوش میانی و ماستوئید است که استخوان های ظریف شنوایی را تخریب کرده و عفونت های جدی ایجاد میکنند، این بافت با جراحی ماستوئیدکتومی برداشته میشود تا از پیشرفت آسیب و بروز عوارض خطرناک جلوگیری شود.
آبسه یا تجمع چرک در ماستوئید
در برخی موارد، عفونت شدید گوش باعث تشکیل آبسه یا جمع شدن چرک در حفرات ماستوئید میشود و این وضعیت درد شدید، تورم پشت گوش و تب ایجاد کرده و نیاز به تخلیه فوری از طریق ماستوئیدکتومی دارد تا از گسترش عفونت به بخشهای حیاتی پیشگیری شود.
پیشگیری از گسترش عفونت به مغز یا عصب شنوایی
عفونت های درمان نشده به بافتهای مجاور مانند مننژ یا عصب صورت گسترش یافته و باعث آبسه مغزی یا فلج عصب صورت میشوند، ماستوئیدکتومی با حذف منبع عفونت، از بروز این عوارض جدی و تهدیدکننده حیات جلوگیری میکند.
کاهش شنوایی شدید
عفونت های مزمن استخوانچه های شنوایی را تخریب و شنوایی بیمار را به طور جدی کاهش میدهند، در این موارد، ماستوئیدکتومی با برداشتن بافت های عفونی و آسیب دیده، مانع از پیشرفت کاهش شنوایی و مشکلات شدیدتر در آینده میشود.
بیشتر بخوانید: درمان عفونت های گوش
انواع ماستوئیدکتومی
انواع ماستوئیدکتومی بر اساس شدت بیماری، میزان گسترش عفونت و هدف جراحی به چند دسته تقسیم میشوند:
ماستوئیدکتومی ساده
در این روش، سلولهای آلوده یا عفونی ماستوئید تخلیه میشوند و ساختارهای اصلی گوش میانی تا حد امکان حفظ میشود، این نوع بیشتر برای درمان عفونتهای محدود یا آبسههای کوچک به کار میرود.
ماستوئیدکتومی رادیکال
در این روش، علاوه بر تخلیه سلول های ماستوئید، بخش هایی از ساختار گوش میانی و کانال گوش خارجی نیز برداشته میشود , این عمل در موارد شدید، کلستئاتوماهای پیشرفته یا عفونتهای وسیع انجام میشود و ممکن است بر شنوایی تأثیر بگذارد.
بیشتر بخوانید: جراحی کلستاتوم
ماستوئیدکتومی مدیفی
این نوع ترکیبی از ماستوئیدکتومی رادیکال و حفظ برخی ساختارهای گوش میانی مانند استخوانچهها است , هدف اصلی، پاکسازی کامل عفونت همراه با حفظ حداکثری عملکرد شنوایی است.
ماستوئیدکتومی تایمپنومستومی
در این روش، ماستوئیدکتومی به همراه جراحی بازسازی پرده گوش و استخوانچههای شنوایی انجام میشود و معمولا در بیمارانی که کاهش شنوایی شدید دارند یا نیاز به ترمیم پرده گوش دارند، استفاده میشود.
روند انجام جراحی ماستوئیدکتومی
شامل چند مرحله دقیق و تخصصی است که با بیهوشی عمومی انجام میشود تا بیمار در طول عمل هیچ دردی احساس نکند، ابتدا، جراح یک برش پشت یا بالای گوش ایجاد میکند تا به استخوان ماستوئید دسترسی پیدا کند و سپس با استفاده از میکروسکوپ جراحی و دریل های ظریف، سلولهای آلوده، بافتهای عفونی یا کلستئاتوما را به طور کامل تخلیه و پاکسازی میکند.
در برخی موارد، بسته به نوع ماستوئیدکتومی، بخشهایی از ساختار گوش میانی یا استخوانچهها نیز برداشته میشوند یا جراحی ترمیمی روی پرده گوش انجام میگیرد، پس از پایان پاکسازی، محل جراحی شسته و بخیه زده میشود، این عمل چند ساعت طول میکشد و بیمار یک یا دو روز در بیمارستان بستری میماند تا وضعیت عمومی و علائم پس از عمل تحت نظر قرار گیرد.
مراقبتها و دوره نقاهت بعد از ماستوئیدکتومی
مراقبتها و دوره نقاهت بعد از ماستوئیدکتومی اهمیت زیادی دارد و نقش مهمی در بهبود کامل بیمار و پیشگیری از عوارض احتمالی ایفا میکند.
- بیمار باید چند روز اول پس از عمل استراحت کند و از انجام فعالیت های سنگین یا حرکات ناگهانی خودداری نماید.
- گوش باید خشک نگه داشته شود و هنگام حمام یا شستوشو، از ورود آب به گوش جلوگیری شود و استفاده از پنبه یا پوشش ضدآب طبق توصیه پزشک ضروری است.
- آنتیبیوتیک ها و داروهای مسکن طبق دستور پزشک به طور کامل مصرف میشوند تا از عفونت و درد جلوگیری شود.
- پانسمان باید تمیز و خشک بماند و در صورت نیاز توسط پزشک یا کادر درمان تعویض شود.
- ویزیتهای منظم پس از عمل برای بررسی وضعیت گوش، ترمیم بافتها و پاکسازی ترشحات لازم است.
- برای جلوگیری از فشار به گوش، بیمار نباید با شدت فین کند یا فشار ناگهانی به گوش وارد کند.
خطرات ماستوئیدکتومی
اگرچه یک روش مؤثر برای درمان عفونت های شدید گوش است، اما مانند هر عمل جراحی دیگری با برخی خطرات و عوارض همراه است که در ادامه به مهم ترین خطرات احتمالی این جراحی اشاره میشود:
✅ کاهش شنوایی موقت یا دائمی
✅ فلج عصب صورت
✅ سرگیجه و اختلال تعادل
✅ عفونت محل جراحی
✅ نشت مایع مغزی نخاعی
✅ خونریزی یا هماتوم
✅ عود عفونت یا کلستئاتوما
سوالات متداول
باعث حذف کامل عفونت مزمن گوش و جلوگیری از گسترش آن میشود، اما موفقیت درمان بستگی به شدت بیماری و مراقبتهای پس از جراحی دارد.
باید زمانی به پزشک مراجعه کرد که عفونت گوش میانی مزمن باشد، با دارو بهبود نیابد، درد و ترشح مکرر داشته باشد یا علائمی مانند کاهش شنوایی و سرگیجه ایجاد کند تا بررسی و درمان جراحی شود.
در نهایت…
ماستوئیدکتومی جراحی مؤثری برای درمان عفونت های مزمن و پیچیده گوش میانی و استخوان ماستوئید است که در مواردی که درمان دارویی کافی نباشد، ضروری است، این جراحی با حذف بافتهای عفونی و آسیب دیده، از گسترش عفونت به نواحی حساس مانند مغز جلوگیری میکند و به بهبود شنوایی کمک میکند، رعایت مراقبتهای پس از عمل و پیگیریهای پزشکی، نقش مهمی در موفقیت درمان دارد و از بروز عوارض جلوگیری میکند.